МАҲСУЛДОР ЧОРВАЧИЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ВА ОММАЛАШТИРИШ БЎЙИЧА РЕСПУБЛИКА МИҚЁСИДАГИ КЎРГАЗМАЛАР ТИЗИМИ КОНЦЕПЦИЯСИ
1. Концепциянинг долзарблиги
Бугунги кунда аҳолининг бир қисми хонадон шароитида чорва боқиш билан шуғулланса-да, кўпчилик учун бу фаолият барқарор, ҳисоб-китобли ва жозибадор даромад манбаи сифатида тўлиқ шаклланмаган.
Бунга ем-хашак харажатларининг юқорилиги, маҳсулдор ҳайвонни танлаш ва парваришлаш бўйича амалий билимлар етишмаслиги, сифатли наслга қизиқишнинг пастлиги, чорвадор меҳнатининг оммавий эътироф этилмаслиги ҳамда яхши ҳайвоннинг бозордаги қиймати етарлича намоён бўлмаётгани сабаб бўлмоқда.
Натижада кўп хонадонлар чорвачиликни фақат қисқа муддатли гўшт етиштириш воситаси сифатида қабул қилади. Бу эса маҳсулдорликни ошириш, наслчиликка қизиқишни кучайтириш, парвариш маданиятини ривожлантириш ва чорвачилик билан боғлиқ хизматлар бозорини фаоллаштиришга тўсқинлик қилади.
2. Концепциянинг умумий доираси ва биринчи амалий босқич
Мазкур концепция маҳсулдор чорвачиликни ривожлантириш ва оммалаштириш бўйича республика миқёсидаги кўргазмалар тизимини босқичма-босқич йўлга қўйишни назарда тутади.
Кўргазмалар тизими келгусида чорвачиликнинг турли йўналишларини қамраб олиши мумкин. Бироқ биринчи амалий такрорланиб турадиган жараён маҳсулдор қўйчилик йўналишида ўтказилади.
3. Қўйчилик йўналишларини шароитдан келиб чиқиб танлаш
Қўйчилик ягона усулда олиб бориладиган фаолият эмас. У ҳар бир ҳудуднинг табиий шароити, ер ва яйлов имкониятлари, аҳолининг ҳовли-жойи, меҳнат ресурси, маблағи, бозорга яқинлиги ҳамда чорвадорнинг мақсадидан келиб чиқиб турли йўналишларда амалга оширилади.
Мазкур концепция аҳолини ўз имкониятига мос бўлмаган йўналишлар ортидан эргашишга чақирмайди. Аксинча, ҳар бир хонадон ва чорвадорнинг реал шароитини баҳолаб, унга мос, ҳисоб-китобли ва барқарор йўналишни танлаш маданиятини оммалаштиришни назарда тутади.
4. Концепциянинг асосий ғояси
Концепциянинг асосий ғояси — республика миқёсидаги кўргазмалар, танловлар, баҳолаш, маърифий учрашувлар ва эътироф тизими орқали аҳолининг маҳсулдор чорвачиликка қизиқишини кучайтиришдан иборат.
Кўргазма фақат ҳайвонни намойиш қилиш тадбири эмас. У намунавий чорвадорлар ва маҳсулдор ҳайвонларни аниқлаш, яхши парвариш ва маҳсулдорликнинг бозордаги қийматини кўрсатиш, наслчилик ва парвариш маданиятини оммалаштириш, ҳамда чорвадорлар, мутахассислар ва хизмат кўрсатувчи субъектлар ўртасида ҳамкорлик муҳитини шакллантирадиган рағбатлантирувчи механизм ҳисобланади.
5. Кутилаётган иқтисодий механизм
Кўргазмалар ва танловлар орқали маҳсулдор қўйчиликка қизиқиш ортиши натижасида хонадонларда қўй боқиш билан шуғулланувчилар сони кўпайиши учун қўшимча имкониятлар шаклланади.
Қўйчилик билан шуғулланувчилар сонининг ўсиши ем-хашакка бўлган талабни оширади, шунингдек ветеринария, наслчилик, селекция, идентификация, логистика, рақамли хизматлар ва гўштни қайта ишлаш соҳаларида ҳам қўшимча иқтисодий фаолликка туртки берилади.
6. Алоқадор соҳалар ва хизматлар бозорини фаоллаштириш
Республика миқёсидаги кўргазмалар маҳсулдор қўйчиликка қизиқишни кучайтириш билан бирга, қўйчилик билан боғлиқ соҳалар ва хизматлар бозорининг фаоллашишига ҳам хизмат қилади: ем-хашак, ветеринария хизматлари, наслчилик ва селекция, идентификация, қўйхоналар, логистика, маслаҳат ва ўқув хизматлари, молиялаштириш механизмлари, рақамли платформалар ҳамда гўштни қайта ишлаш соҳалари.
7. Концепциянинг мақсади
Аҳолини маҳсулдор чорвачиликка қизиқтириш, биринчи амалий такрорланиб турадиган жараёнда маҳсулдор қўйчиликни оммалаштириш, намунавий чорвадорларни эътироф этиш, наслчилик ва парвариш маданиятини ривожлантириш, шунингдек чорвачилик атрофидаги хизматлар ва бозор инфратузилмасини фаоллаштириш.
8. Асосий вазифалар
Вилоятларда маҳсулдор қўйчиликка қизиққан фуқаролар билан маърифий-ташкилий учрашувлар ўтказиш; келгуси кўргазмалар учун иштирокчилар ва номзод ҳайвонларни дастлабки рўйхатга олиш; ҳудудларда фаол чорвадорлар, ветеринария мутахассислари ва координаторларни аниқлаш; маҳсулдор ҳайвонларни баҳолаш мезонларини шакллантириш; ҳудудий кўргазмалар ва республика финалини босқичма-босқич ўтказиш; ғолиблар ва илғор тажрибаларни оммалаштириш.
9. Амалга ошириш босқичлари
Биринчи босқич — ҳудудий маърифий-ташкилий учрашувлар. Вилоятларда маҳсулдор қўйчиликка қизиққан фуқаролар билан учрашувлар ўтказилади. Уларда лойиҳанинг мақсади тушунтирилади, иштирокчилар ва номзод ҳайвонлар ҳақида дастлабки маълумотлар йиғилади.
Иккинчи босқич — саралаш ва тайёргарлик. Номзод ҳайвонлар ҳақида фото, видео ва дастлабки маълумотлар тўпланади. Ветеринария ва соҳавий мутахассислар иштирокида кўргазма мезонлари шакллантирилади.
Учинчи босқич — ҳудудий кўргазмалар. Тайёр ҳудудларда кўргазма ва танловлар ўтказилади. Унда маҳсулдор қўйлар баҳоланади, намунавий чорвадорлар эътироф этилади.
Тўртинчи босқич — республика финали. Ҳудудий босқичларда муносиб натижа кўрсатган иштирокчилар республика миқёсидаги якуний кўргазмага жалб қилинади.
10. Ҳамкорлик механизми ва лойиҳанинг ҳуқуқий чегаралари
Концепцияни амалга оширишда соҳавий уюшмалар, ветеринария ва идентификация соҳасидаги ваколатли тузилмалар, мутахассислар, маҳаллий ҳокимликлар, фермер ва чорвадорлар, тадбиркорлар ҳамда ҳомийлар билан ҳамкорлик йўлга қўйилади.
Муҳим ҳуқуқий чегара: лойиҳа давлатнинг ветеринария, идентификация, рўйхатга олиш ёки назорат функцияларини такрорламайди. Кўргазма доирасидаги электрон платформа давлат реестри ҳисобланмайди, идентификация рақамини бермайди, ветеринария хулосаси чиқармайди ва давлат органлари ваколатига кирувчи қарорларни қабул қилмайди.
11. Кўргазмаларни республика миқёсида босқичма-босқич ўтказиш тартиби
Биринчи амалий дастлабки такрорланиб турадиган жараёнда ҳудудий саралаш кўргазмаларини Тошкент вилояти, Наманган вилояти, Қашқадарё вилояти ва Бухоро вилояти марказларида ўтказиш таклиф этилади.
Ушбу ҳудудий марказларда фақат мазкур вилоят фуқаролари эмас, балки қўшни ва бошқа вилоятлардан маҳсулдор қўйчиликка қизиқиш билдирган фуқаролар ҳам ихтиёрий асосда иштирок этиши мумкин.
Иштирокчилар сони, ҳудудлар кесимидаги қизиқиш, ташкилий имкониятлар ва саралаш босқичлари натижаларидан келиб чиқиб, кейинги йилларда кўргазмалар географияси босқичма-босқич кенгайтирилади.
Ҳудудий саралаш босқичларида муносиб натижа кўрсатган иштирокчилар республика якуний кўргазмасига таклиф этилади. Республика якуний кўргазмасини Тошкент шаҳрида ёки Нурафшон шаҳрида ўтказиш таклиф этилади.
12. Кутилаётган натижалар
Концепция амалга оширилиши натижасида: маҳсулдор қўйчиликка қизиқиш кучаяди; хонадон шароитида қўй боқиш билан шуғулланувчилар сони ортиши учун қўшимча имкониятлар шаклланади; наслчилик, ветеринария, идентификация ва парвариш маданияти оммалашади; яхши ҳайвон ва намунавий чорвадор меҳнатининг бозордаги қиймати ошади; ҳудудларда фаол чорвадорлар ва мутахассислар тармоғи шаклланади; республика миқёсидаги кўргазмалар учун барқарор ташкилий ва рақамли база шаклланади.
Лойиҳа ташаббускори:
Баҳодир Абдураҳим ўғли Абдураззоқ
Тел.: +998 97 404 24 00 · E-mail: bahumr@inbox.ru
Рақамли платформа: mcrj.uz